Атамұраға адалдық танытқан шебер

 21 мамыр – мәдениет және өнер қызметкерлерінің күні. Осындай атаулы мереке қарсаңында, бағзы заманнан бері қазақтың тұрмыстық мәдениетіне айналған, ата кәсіп – қолөнершілікпен кәсібімен шұғылданып, әр түрлі бұйымдар істеп, оның жасалу техникасы мен қыр-сырын жасөспірімдерге үйретіп, шәкірт тәрбиелеп жүрген қолөнер шебері Шоқан Байділдинмен кездесіп, бүгінгі қолөнер мәдениеті жайында  аз-кем әңгіме өрбіткен едік.

Толығырақ: Атамұраға адалдық танытқан шебер

АЛТЫ ТАСПА БҰЗАУ ТІС...

(қазақтың өрімшілдік өнері туралы)

Тұрмыстық бұйымдардың бірталайы, әсіресе ат әбзелдерінің көбісі өріліп жасалады. Өрімге ірі қаралардың, жабайы аң-құстардың ішіндегі ірілерінің терілері пайдаланылады. Дегенмен бұл терілердің де кез келген жері өрімге жарай бермейді. Түйе терісінің қомдығы, мойнағы, сиырдың шап терісі, жылқының тұтас терісі таңдап алынады. Арқар, бұғы терілерінен тізгін, шылбыр, қанжыға сияқтылар ғана өріледі, айыл, ноқта-жүген өруге келе бермейді, бостау болады деп өрімшілер күрделі бұйымдарға бұл терілерді таңдамайды.
Қажетті тері жұмсақ иленіп, түгі түсіріліп, тазаланып болғаннан кейін өрімді бастауға болады.
Өрім тұлғасына және жасалуына қарай жалпақ өрім, жұмыр өрім, қырлы өрім болып үш түрге бөлінеді. Саба, торсық, айыл, шідердің алақаны, өмілдірік, құйысқан, пыстан, ноқта, жүген сяқты әбзелдер жалпақ өріммен өріледі. Қамшы, бишік, шідер, тізгін, шылбыр, қанжыға, бүркіттің аяқ бауы сияқтылар жұмырлап өріледі. Ал ноқта, жүген, қамшы, өмілдірік, құйысқан қырлап та өріледі.
Өрім жұмысының маңызды бір басқышы – таспа даярлау. Бұнда терінің екінші басын екінші бір адамға ұстатып, енді бір басын өрімші өзі сол қолымен кере тартып, жасалатын бұйымның ерекшелігіне, ұзын-қысқалығына, жалпақ- жіңішкелігіне қарай отырып өткір пышақпен біркелкі кеңдікте тіліп алады. Таспаның жалпақтығын аудырмай тең шығару үшін, пышақтың ұшына таспаның кеңдігін ұқсас қалыпта ұстап, ауытқытпай ұстап отыратын тиек(қалып) шаншып алады. Бұл алдыңғы пышақ ізімен екінші тілікті параллель шығаруға көмектеседі.

Толығырақ: АЛТЫ ТАСПА БҰЗАУ ТІС...

Атадан қалған асыл мұра

«Өмір қысқа – Өнер мәңгі» деген сөздің дәлелі Қазақ халқының қолөнері, қолөнер – ежелден келе жатқан кәсіп. Ол халықтың өмірімен, тұрмысымен бірге дамып, ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырады. Өнер туындыларының иесін шебер деп атаған. Қолөнер шеберлері табиғаттың әсем көріністерін қолөнер бұйымдарында жиі қолданған. Қолөнер дүние жүзінің әр халқында бар. Сонымен қатар әр елдің, әр халықтың тарихи дамуына, тұрмысына, тарихи ерекшелігіне және эстетикалық талғамына байланысты өзіндік ерекшелігімен өшпес із қалдырып келеді.

Толығырақ: Атадан қалған асыл мұра

Өрмек тоқу өнері

Өрмек қазақ арасына кеңінен таралған қолөнерінің бір түрі. Өрмек – қазақ үйі архитектурасының маңызды элементі әрі халықтың ақыл-парасатының жауһары, ең байырғы, ең қарт өнер туындыларының бірі. Бұған жаңа мың жылдықтың алды-артында тура келетін археологялық табылымдар мен ел ішіне кеңінен тараған дәстүрлі және тәжірибелік технологиялар дәлел бола алады. Осы өрмек өнері арқылы бау, басқұр, термебау, алаша, қоржын, қап, тақыр кілем, тұс жабу, шекпен, шидем, егенше, кесеқап, мойыншақ сяқты толып жатқан сәндік, тұрмыстық бұйымдар тоқылады. Бұл бұйымдар матерялы қарапайым, жұмысы нәзік, пайдалануға төзімді, көрінісі көркем болуымен ерекшеленеді. Одан да маңыздысы – бұл қарт өнердің көшпелі тұрмыстың отырықшылыққа қарай ойысуына байланысты тұрмыстан ығыстырылып, фолклорлық, дәстүрлік құнының артып бара жатқандығы.
Бау тоқудың жұмыс барысы халық арасында кежім тоқу, бұқар теру деген сияқты түрлерімен белгілі, бұл жұмыс барысына қарай бөлінуі. Сосын бұйымның жалпақ немесе жіңішке болуына орай, жіптің бояуы, композициясы, салынатын өрнегі талданады. Бау- басқұрлар көбінде қызыл, жасыл, сары, көк, қара сияқты шикі, табиғи бояулардың өзара жарасым табуымен тоқылады, одан сырт, қоңыр, сұры, сарғыш, кұлдыбадам реңдермен де шешімін тауып отырады. Ал оған көбінесе «қошқар мүйіз», «ирек», «тарақ», «сыңар мүйіз», «қос мүйіз», «бұрмаша», «су өрнек», «шырша», «қурайгүл», «шөпгүл», «жүрекше», «көз», «айшық», «жұлдызша» сяқты өрнектер түсіріледі.
Біз енді көзімізбен көрген, сұрастырып жинаған материалдарымыз негізінде, өрмек өнерінің

Толығырақ: Өрмек тоқу өнері

Зергерлік өнер

Қазақтың халықтық зергерлік өнері ұлттық мәдениет тарихынан ерекше орын алады. Өнердің бұл түрінің түп төркіні мыңдаған жыл әріде жатыр. Археология деректеріне қарағанда, Қазақстан территориясында мыс, алтын, тағы басқа асыл және түсті металдарға бай кен орындарын игеру ісінің ежелгі замандарда – ақ қолға алынғандығын айғақтайды.
Сан ғасырдың сарабынан өтіп, біздерге қаймағы бұзылмай жеткен халқымыздың қастерлі де дәстүрлі қолөнері көптеген салаға бөлінеді. Солардың бірі түрі жағынан да, мән – мазмұны жағынан да аса бай, шоқтығы биік тұрғаны – зергерлік өнер. Зергерлік өнер туындыларын зерттей келе, оның өте күрделі, әрі қиын да қызықты екеніне көз жеткізуге болады.

Толығырақ: Зергерлік өнер

Дәстүр видео

Дәстүр видео

Дәстүр видео

Дәстүр видео

Дәстүр видео

Дәстүр видео

Дәстүр видео

Әлеуметтік желі парағы

FacebookFacebook

Күнтізбе

« Қараша 2017 »
Дс Сс Ср Бс Жм Сб Жк
    1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30